Rezonans magnetyczny to badanie, do którego raz każą być na czczo, a innym razem wręcz proszą, żeby coś zjeść. To potrafi solidnie namieszać. Warto od razu uporządkować: w większości badań MRI można jeść normalnie, ale są konkretne wyjątki, o których dobrze wiedzieć wcześniej. Dzięki temu da się uniknąć przełożenia badania, gorszej jakości obrazów i zwyczajnie – złego samopoczucia w dniu rezonansu.

Co decyduje, czy przed rezonansem można jeść?

Informacja „na czczo” lub „bez specjalnego przygotowania” nie jest przypadkowa. Decydują o tym głównie trzy rzeczy: obszar badania, planowane znieczulenie/uspokojenie oraz ewentualne dodatkowe procedury (np. podanie kontrastu, badanie jelit).

Standardowo przy wielu badaniach, np. rezonansie kręgosłupa, głowy czy stawów, jedzenie nie ma większego wpływu na wynik. Problem zaczyna się wtedy, gdy obrazowane są narządy jamy brzusznej albo przewidywane jest znieczulenie dożylne. Wtedy jedzenie może:

• zaburzać obraz (np. przepełniony żołądek, ruchy jelit, gazy)
• zwiększać ryzyko nudności, wymiotów czy zachłyśnięcia przy znieczuleniu
• wydłużać badanie, gdy trzeba powtarzać ujęcia przez artefakty ruchowe

Dlatego zawsze warto sprawdzić konkretną kartę przygotowania do badania z danej pracowni albo opis na skierowaniu. Ogólna zasada: jeśli nic nie zapisano o byciu na czczo, zwykle można jeść lekko i normalnie.

W ponad 70–80% standardowych badań MRI (głowa, kręgosłup, stawy) nie ma wymogu bycia na czczo – pacjenci głodzą się często niepotrzebnie, tylko z obawy „żeby czegoś nie zepsuć”.

Badania MRI, przy których trzeba być na czczo

Nie każde „na czczo” oznacza całkowity zakaz jedzenia przez pół dnia. Zwykle chodzi o 4–6 godzin bez jedzenia stałego, czasem dłużej. Tu liczą się szczegóły.

Rezonans jamy brzusznej i miednicy

Przy badaniu wątroby, trzustki, dróg żółciowych, jelit, miednicy mniejszej jedzenie ma bezpośredni wpływ na jakość obrazów. Pełny żołądek, aktywna perystaltyka jelit, gaz w przewodzie pokarmowym – wszystko to może generować artefakty.

Najczęstsze zalecenia to:

• nie jeść 4–6 godzin przed badaniem (czasem 6–8 godzin przy bardziej szczegółowych protokołach)
• dzień wcześniej unikać bardzo ciężkostrawnych, tłustych potraw i dużej ilości błonnika
• pić wodę niegazowaną – zwykle jest dozwolona aż do 1–2 godzin przed badaniem

Dzięki temu narządy są lepiej widoczne, obraz jest spokojniejszy, a radiolog nie musi się zmagać z rozmytymi strukturami. W praktyce często oznacza to po prostu: normalne lekkie śniadanie, a potem przerwa od jedzenia do badania zaplanowanego w okolicy południa.

Badanie z narkozą lub silnym uspokojeniem

W przypadku niektórych osób konieczne jest znieczulenie ogólne lub silne uspokojenie (np. u małych dzieci, pacjentów z silną klaustrofobią, z zaburzeniami współpracy). Tutaj zasady są bardziej rygorystyczne, zbliżone do standardów anestezjologicznych.

Zwykle obowiązuje:

• 6 godzin bez pokarmów stałych – brak jedzenia typu kanapki, owoce, zupy krem, mleko
• 2 godziny bez klarownych płynów – woda, słaba herbata bez mleka, elektrolity

Powód jest prosty: podczas znieczulenia istnieje ryzyko cofnięcia się treści żołądkowej i zachłyśnięcia. Personel anestezjologiczny bardzo pilnuje tego czasu. Jeśli pacjent zje lub wypije coś zbyt późno, badanie często jest odraczane.

W takich sytuacjach absolutnie nie warto „kombinować”, bo chodzi nie tylko o jakość badania, ale o bezpieczeństwo. Jeśli już zdarzy się zjeść coś za późno, najlepiej po prostu uczciwie o tym powiedzieć w pracowni.

Kiedy jedzenie przed rezonansem jest wręcz zalecane

Paradoksalnie – zdarzają się sytuacje, w których lekkie jedzenie jest rozsądniejszym rozwiązaniem niż bycie na głodniaka. Dotyczy to zwłaszcza badań bez znieczulenia i obszarów niepowiązanych z jamą brzuszną.

Badania w późnych godzinach i problem z zasłabnięciami

Jeśli rezonans jest zaplanowany na późne popołudnie lub wieczór, a nikt nie wpisał na skierowaniu „na czczo”, głodzenie się od rana to kiepski pomysł. Zdarzają się wtedy:

• zawroty głowy, osłabienie tuż po badaniu
• omdlenia w poczekalni, szczególnie po długim leżeniu i stresie
• nudności nasilone przez kontrast podawany dożylnie

Przy rezonansie głowy, kręgosłupa, stawów, klatki piersiowej bez znieczulenia zazwyczaj zaleca się normalny, ale lekki posiłek kilka godzin przed badaniem. Chodzi o stabilny poziom glukozy i lepszą tolerancję kontrastu.

Wyjątek mogą stanowić osoby z silną chorobą lokomocyjną lub z tendencją do nudności po dożylnych lekach – czasem lekarz sugeruje wtedy, by zjeść nieco wcześniej i w mniejszej ilości. To nie jest twarde „być na czczo”, raczej ostrożność.

Co i kiedy jeść w dniu badania

Założenie jest proste: unikać skrajności. Ani przejedzenie się tuż przed wejściem do tunelu, ani pół dnia na sucho. Konkretnie może to wyglądać tak:

• przy badaniach niewymagających bycia na czczo – lekkie śniadanie 3–4 godziny przed badaniem (np. kanapka z jasnym pieczywem i chudym białkiem, lekkie płatki na wodzie lub napoju roślinnym, banan)
• unikać bardzo tłustych, smażonych, wzdymających potraw (fasola, kapusta, dużo surowych warzyw) w tym samym dniu
• ograniczyć napoje gazowane, szczególnie jeśli badany obszar to okolice brzucha

Przy badaniach „na czczo” (jama brzuszna, znieczulenie) zwykle sprawdza się schemat:

Badanie rano (np. 8:00–10:00): kolacja dzień wcześniej normalna, ale niezbyt ciężka, potem już bez jedzenia. Wodę niegazowaną można zazwyczaj pić do 1–2 godzin przed badaniem, o ile nie zalecono inaczej.

Badanie w południe lub po południu: lekkie śniadanie o wczesnej porze (np. 6:00–7:00), potem nic stałego. Płyny klarowne – woda, lekka herbata – zwykle dozwolone do ok. 2 godzin przed badaniem. Warto zawsze sprawdzić, czy pracownia nie ma bardziej restrykcyjnych wytycznych.

Leki, picie, suplementy – co z nimi przed rezonansem

Kwestia jedzenia to jedno, ale na liście pytań przed rezonansem pojawiają się też leki i suplementy. Tu zasady są trochę inne.

Większość leków przyjmowanych przewlekle (nadciśnienie, tarczyca, leki kardiologiczne) powinna być zażywana normalnie, popijając niewielką ilością wody, nawet jeśli obowiązuje bycie na czczo. Odstawienie na własną rękę bywa znacznie groźniejsze niż ewentualny wpływ na badanie.

Wyjątki mogą dotyczyć leków:

• na cukrzycę (insuliny, doustne leki przeciwcukrzycowe)
• rozrzedzających krew (przy badaniach z zabiegami, np. biopsja pod kontrolą MRI)

W takich sytuacjach zawsze warto mieć jasne zalecenia od lekarza prowadzącego lub z ośrodka, w którym będzie wykonywany rezonans. Samodzielne modyfikowanie dawek tylko dlatego, że „jest badanie”, potrafi narobić więcej szkody niż pożytku.

Suplementy diety, witaminy, zioła – zwykle nie mają znaczenia dla samego rezonansu, ale przy badaniach na czczo lepiej je pominąć rano i przyjąć dopiero po badaniu. Wyjątek: preparaty z żelazem przed badaniami jelit i żołądka, które w niektórych ośrodkach prosi się o odstawienie na kilka dni, bo mogą zaburzać obraz. To są jednak dość specyficzne sytuacje.

Praktyczne wskazówki na dzień rezonansu

Sam fakt, czy można jeść, to nie wszystko. Kilka prostych nawyków pomaga przejść przez badanie spokojniej i bez „niespodzianek”:

• Przyjazd z zapasem czasu – pośpiech podnosi stres i ciśnienie, co przy kontrastach może nasilać złe samopoczucie.
• Przekąska na później – szczególnie gdy obowiązywało bycie na czczo; dobrze mieć ze sobą coś lekkiego do zjedzenia po badaniu (banan, drożdżówka, kanapka).
• Szczera rozmowa z personelem – jeśli coś zjedzono „po godzinach” albo są wątpliwości co do leków, lepiej powiedzieć wprost. Personel i tak zwykle o to pyta.
• Uwaga na kawę – jedna mała kawa rano rzadko jest problemem przy badaniach niewymagających bycia na czczo, ale przy rezonansie serca, jamy brzusznej czy przy arytmiach lepiej ograniczyć kofeinę zgodnie z zaleceniami ośrodka.

Warto też pamiętać, że różne pracownie mają trochę inne procedury. Jedno miejsce zaleci 4 godziny bez jedzenia, inne 6 godzin, szczególnie przy badaniu tego samego obszaru. Nie wynika to z niewiedzy, tylko z odmiennych protokołów pracy i doświadczeń zespołu.

Bezpieczna zasada: jeśli na skierowaniu lub w informacji z rejestracji nie pojawia się słowo „czczo” ani konkretne godziny przerwy od posiłków, można przyjąć lekkie jedzenie z wyprzedzeniem, zamiast głodzić się na siłę. W razie wątpliwości najlepiej zadzwonić do pracowni i dopytać – trzy minuty rozmowy często oszczędzają później nerwów, przełożonego badania i kilkugodzinnego siedzenia głodnym w poczekalni.